In Vlaanderen zijn ze al immens populair: Fundels, de bundels vol fun. En ze komen nu ook naar Nederland, dat las ik in het artikel 'Fundels veroveren de wereld' in de Meta 2011, nummer 5.
Wat zijn Fundels?
Fundels is dus een soort gedigitaliseerd prentenboek, maar meer dan een e-book, want het e-book wordt vergezeld met spelletjes, didactische hulpmiddelen en oefeningen. Wat Fundels tevens uniek maakt is de koppeling tussen het fysieke prentenboek en het gedigitaliseerde prentenboek. Via het scannen van de RFID-sticker in het fysieke boek met een RFID lezer krijg je op je pc toegang tot de interactieve online variant van het boek, bestaand uit zes verschillende hoeken:
- Kijkhoek: de geanimeerde versie van het boek
- Leeshoek: het boek wordt pagina per pagina voorgelezen of de kinderen kunnen het boek zelf lezen
- Activiteitenhoek: allerhande activiteiten in papieren vorm om af te drukken
- Tekenhoek: maak je eigen verhaal met figuren en afbeeldingen uit het boek aangevuld met eigen creaties
- Spelletjeshoek: speels met een educatieve toets aangepast aan de leeftijd van het kind
- Auteurshoek: informatie over de auteur van het boek
Er is onlangs ook een mobiele versie voor iPad, iPhone en iPod uitgebracht waarbij de activiteitenhoek is vervangen door de theaterhoek: toneeltje spelen op basis van de decors en figuren uit het boek met behulp van het opnemen van de bewegingen en de stemmen van de figuren. Binnekort komt er ook een Android-variant.

Fundels is ontwikkeld door Playlane vanuit de inzichten van een onderzoek uitgevoerd door het IWT over bewegende boeken in de klas.
Fundels in de bibliotheek
In de Vlaamse bibliotheken kunnen gebruikers een Fundelkit lenen: een Fundelrugzak, waarin de geleende Fundelboeken en een Fundellezer (RFID-lezer) zitten. Op de computer thuis installeert de gebruiker de Fundels-applicatie. Na deze installatie wordt de Fundellezer aangesloten. Door het plaatsen van het Fundelboek op de lezer wordt de interactieve versie van het boek automatisch benaderd.
De mobiele versie werkt anders. De gebruiker neemt een kaartje mee, installeert de Fundelsapp en voert de uitleencode, te vinden op het kaartje, in. Vervolgens kunnen ze Fundels ontlenen via de app. Momenteel loopt er een pilot in Vlaamse bibliotheken. Op langere termijn wordt gekeken naar een centraal authenticatiesysteem dat gebruikers moet toelaten zich bij het gebruik van de Fundelsapp kenbaar te maken als lid van een OB en zonder kaartjes met uitleencodes te werken.
Bibliotheken bestellen een aantal Fundelskits bij de leverancier. Daarnaast bestellen ze de fundelboekjes (vaste aankoopprijs) en betalen ze jaarlijks licentiekosten voor de RFID-lezers. Per aangekocht pakket van vijf Fundelskits krijgt de bibliotheek ook de kans om op een aantal pc's gratis toegang te krijgen tot de Fundels website met alle beschikbare inhoud. Zo kunnen kinderen ook in de bibliotheek zelf gebruik maken van de Fundels zonder dat ze een Fundelkit moeten lenen.
Meer dan 75 Vlaamse bibliothekeekvestigingen bieden Fundels aan en op een jaar tijd werden 3600 Fundels gedownload door meer dan 1000 unieke gebruikers. Bibliotheken moeten voorwaarden opleggen zoals het beperken van de leentijd of het aantal fundelboeken en geen verlengingen of reservaties toe te staan om ervoor te zorgen dat zoveel mgoelijk gebruikers de Fundels kunnen lenen. En dan nog blijk de Fundelkits constant te zijn uitgeleend. Door de sterke link met het boekenaanbod maakt dat Fundels een visitekaartje zijn voor de bibliotheek. De snelle opmars is ook te danken aan het raamcontract dat Playlane heeft met Bibnet.
Fundels in de klas
De Fundels zijn ook populair bij leerkrachten. Ze zien digitale prentenboeken als:
- een extra kans voor taalzwakke kinderen
- een nuttige aanvulling voor het klassieke voorlezen
- een vernieuwende manier voor kinderen om om te gaan met boeken waarbij digitale vaardigheden worden gestimuleerd
Iets verderop in de Meta wordt de link gelegd tussen Fundels en het digitale schoolbord. Scholen kiezen voor een digitaal schoolbord (smartboard) om verschillende redenen:
- De maatschappelijke tendens dat ICT een prominente rol inneemt.
- De didactische mogelijkheden zijn groter: een levendige voorstelling van de leerinhoud, het uitvoeren van simulaties op een bord, de hoge flexibiliteit en interactiviteit.
- Een digitaal schoolbord biedt de mogelijkheid om wat op het bord staat op te slaan en te exporteren naar de digitale leeromgeving zodat leerlingen het later opnieuw kunnen lezen.
- Steeds meer uitgevers van leerboeken kiezen, naast de traditionele boekvrom, voor een elektronische variant: het bordboek. En nu dus ook de Fundels!
Fundels maakt een digitaal uitleenmodel voor e-boeken werkelijkheid
Het feit dat het fysieke boek als basis diende voor de digitalisering, maar ook dat het deel bleef uitmaken van het Fundelconcept, maakt dat uitgeverijen enthousiast meewerken. De RFID-lezer zorgt ervoor dat de uitlening een fysiek aspect behoudt, wat een beveiliging betekent tegen piraterij en simultaan gebruik van de digitale versie. Maar in de mobiele versie wordt de koppeling tussen fysiek en digitaal losgelaten. En hierdoor vindt het digitaal uitlenen voor het eerst ingang in de bibliotheeksector waarbij zowel bibliotheken als uitgevers tevreden zijn over het uitleenmodel. Ilse Deprxe9 en Wim Verhulst van Bibnet besluiten hun artikel in Meta dan ook met:
Hopelijk kan het Fundelsuitleenmodel, ontwikkeld voor de mobiele toestellen, inspiratie bieden voor het digitaal ontlenen van e-boeken in andere genres.
Ik hoop met ze mee!
Fundels veroveren de wereld
Naar het voorbeeld van Vlaanderen heeft de Fundels-uitgever half april een raamovereenkomst gesloten met NBD/Biblion, over de levering van Fundels aan alle bibliotheken in Nederland (zie: ankindebieb). Maar ook met Reinders Oisterwijck, een voorname leverancier van onderwijsmateriaal, voor de leverantie van Fundels aan duizend basisscholen.
Ook in Denemarken komen de Fundels binnenkort op de markt. En er zijn ook plannen in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Italixeb, Duitsland, Zweden en Turkije.
Meer lezen over Fundels